زن در ايران باستان


نگه کن به تاريخ پيشينيان
به آيينه ی روشن باستان

به بگذشته ها رفته ها دورها
به سرچشمه ی روشن نور ها

ز دانایی و مهر و خود باوری
بشد زن سزاوار بر مادری

چو دغدويه(1) آن مادر پاک زاد
که در پيش اهريمنان ايستاد

پروچيستا(2) دختر زردهشت
زنی بود دانا و نيکو سرشت

ز رکسان (3) به ياد ار و از پانته آ (4)
ز موزا (5) و ارتا (6) و از ار شيا(7)

گهی آرتميس (8) و کاساندان (9) شدند
گهی هم پروشات (10)و ماندان(11) شدند

آتوسا (12) که مام خشايار بود
گرامی زن راد و بيدار بود

از ايران بسی زن به پا خاسته
که ديهيم ها را بياراسته

به شهنامه بس بانوی نامدار
بود نامشان مايه ی افتخار

چنان خواهران جم سرفراز
يکی شهر ناز (13) و يکی ارنواز(14)

فرانک (15) زنی راد و آزاده بود
فريدون آزاده را زاده بود

خردمند سيندخت(16) فرخنده رای
که بود آگه و بخرد و رهنمای

ز رودابه (17) راد نيکو نهاد
جهان پهلوانی چو رستم بزاد

چو ياد آوری نام تهمينه(18) را
ز شوق آکنی از نفس سينه را

نبينی تو گردی چو گرد آفرید (19)
دلير و خردمند و با فرو شيد

فرنگيس (20) بانوی نام آوری است
سر افراز و آزاده و پاک زيست

پر آوازه بانو گشسب (21) دلير
که بود است مرد افکن و شير گير

در آن دوره ی شامخ باستان
گرانقدر بودند يکسر زنان

نه کمتر بود دختری از پسر
گرامی تر آنکو خردمند تر


--------------------------
1=) دغدويه = مادر زرد تشت که از شهر ری بود و در آنجا با کوی ها و کرپن ها که مردم را گمراه می کردند مبارزه کرد او با پروشسب ازدواج کرد و ثمره ی اين پيوند زرتشت پيامبر بزرگ ايرانيان است

2=) پروچيستا = دختر کوچک زرتشت که با هوش و خردمند بود

3=) رکسان = يا رکسانا يا روشنک دختر داريوش سوم بود که به اجبار همسری اسکندر را پذيرفت ، زیرا پدرش داریوش سوم شکست خورده بود و داریوش سوم فکر می کرد  می تواند با این کار و ایجاد رابطه ی خویشاوندی با اسکندر ، ایران را حفظ کند.

4=) پانته آ = يکی از زنان فداکار زمان کورش

5=) موزا = زن فرهاد چهارم و مادر فرهاد پنجم که در سکه های مکشوفه از زمان اشکانیان تصوير اين ملکه ی مقتدر اشکانی کنار پسرش فرهاد پنجم بر روی سکه ها منقوش است.

6=) آرتا = آرتادخت وزير خزانه داری در زمان اشکانيان

7=) آرشيا = از زنان با کفايت دوران هخامنشی

8=) آرتميس = يا آرتميز از زنان بنام هخامنشی که فرماندهی يکی از ناوگان های خشايار شاه را در جنگ ايران و يونان به عهده داشت در حالی که بسیاری از ناوگان های ديگر تحت فرماندهي ديگران بود از دشمنان شکست خورد ناوگان تحت فرماندهی او پيروز شد

9=) کاساندان =همسر با کفايت دوران هخامنشی ، او زنی از آشور بود که آژیدهاک او را به اسارت گرفته بود و در هگمتانه یا همدان یا همان اکباتان اسیر آژیدهاک  بود . عاشق کوروش کبیر شد و او را یاری کرد و از دام مرگ او رهاند .

10=) پروشات = يکی از زنان مشهور دوران هخامنشی

11=) ماندان = يا ماندانا دختر آژيدهاک آخرين پادشاه ماد که همسر کمبوجيه پدر کورش شد و از اين وصلت کورش متولد گرديد . او در تربيت و نيز انتقال قدرت به کورش سهم عظيم داشت

12=) آتوسا = دختر کورش و همسر با کفايت داريوش و مادر خشايار شاه

13=) شهرناز = خواهر جمشيد جم

14=) ارنواز = خواهر جمشيد جم

15=) فرانک = همسر آبتين و مادر فريدون

16=) سیندخت = همسر خردمند مهراب پادشاه کابلی

17=) رودابه = دختر مهراب و همسر زال و مادر رستم

18=) تهمینه = دختر زيبای پادشاه سمنگان که همسر رستم شد و ثمره ی آن تولد سهراب است

19=) گردآفرید = دختر زيبا و دلاوری که با سهراب مبارزه کرد

20=) فرنگیس = دختر افراسياب که همسر سياووش و مادر کيخسرو و پادشاه نامدار ايران بود

21=) دختر رستم که در موقع کشتی پهلوانان را به خاک می افکند دلیری اين بانوی ایرانی مشهور است